Pregled vesti za period Maj - Avgust 2014

17.06.2014 Svetski dan borbe protiv dezertifikacije i suša

suse i poplaveNa Konferenciji Ujedinjenih nacija o životnoj sredini i razvoj, Rio de Žaneiro, 3-14 jun 1992., odlučeno je da se proglasi 17. jun za Svetski dan borbe protiv dezertifikacije i suša, sa zvaničnim početkom od 1995. godine.

Pozvana su sva relevantna tela Ujedinjenih nacija, da u okviru svojih mandata, kao i nevladine organizacije, promovišu Svetski dan borbe protiv dezertifikacije i suše.

Dezertifikacija – proces pretvaranja Zemlje u pustinju

Širenje pustinja je sve učestalije i trenutno jedan od najvećih ekoloških izazova pred kojim se nalaze mnoge zemlje. Širenje pustinja ili dezertifikacija je problem sa kojim se ne suočavaju samo delovi sveta sa tropskom kllimom, već i ljudi iz severnih zemalja.

Naučnici predviđaju da će se u narednih 10 godina dogoditi brojne promene koje će dovesti do toga da 50 miliona ljudi bude ugroženo i primorano na migraciju zbog očekivanog širenja pustinja.

Za razliku od prirodnog procesa širenja pustinja, koji je normalna pojava koja se odvijala i u prošlosti, dezertifikacija u ovim razmerama je posledica čovekovog nepromišljenog i neodrživog delovanja i njegove antropocentrične ideje da su prirodni resursi neiscrpni i da im je osnovna svrha da služe čovekovim interesima.

Poplave i suše ugrožavaju planetu, a zbog klimatskih promena u budućnosti će ih biti sve više. Zbog toga se na ovaj dan organizuju različite akcije da se skrene pažnja na alarmantnost problema ukoliko se ne preduzmu preventivne mere.

 

28.05.2014 Svetski dan LEPTIRA

leptir1 sLeptiri (lat. Lepidoptera) je zajednički naziv za jedan od najobimnijih redova insekata. S obzirom da su na području Speciijalnog rezervata prirode “Carska bara”, šume vrbe i topole autohtone, ovde se javlja i jedna veoma retka vrsta dnevnog leptira čije se razviće (polaganje jaja i larveni stadijum) odvija na vrbama a nakon razvića leti iznad proplanaka vrbaka.

 

gusenice sRadi se o vrsti iz fam. Nymphalidae, vrsta dunavski metis (Apatura metis), koja se na Crvenim listama označava kao izuzetna prirodna retkost. Prvi radovi o dnevnim leptirima su publikovani tek pred kraj XIX veka. Sanitetski pukovnik dr Radmilo Lazarević, školovan u Beču, objavio je na srpskom jeziku tri rada o dnevnim leptirima okoline Beograda.

 

Prvi faunistički popis vrsta dnevnih leptira Srbije pružio je Gradojević (1931), obrazovan u Pragu i Parizu, profesor entomologije. U tom radu je navedeno 150 vrsta za Srbiju. Dr Radmilo Lazarević (1846-1899) , Dr Mihajlo Gradojević (1885-1956) Od tada, aktivnošću domaćih i inostranih lepidopterologa poznavanje dnevnih leptira Srbije je znatno upotpunjeno. Do danas je u Srbiji dokazano prisustvo 194 vrste (u celoj Evropi postoji 441 vrsta), što predstavlja 44% evropske faune.

leptir2 sleptir3 sTo svrstava Srbiju među faunistički bogatije zemlje u Evropi. Srbija je jedna od retkih evropskih zemalja koja nema publikovanu Nacionalnu faunu dnevnih leptira. Populacija leptira u Evropi znatno je smanjena u poslednjih dvadeset godine, što je još jedan znak da mnogim evropskim vrstama preti izumiranje, upozoravaju iz Evropske agencije za životnu sredinu (EEA).

 

Smanjenje populacije leptira u EU posledica je intenzivne poljoprivrede, ali i napuštanja poljoprivrednog zemljišta u nekim evropskim regijama, kao i lošeg upravljanja ekosistemima pašnjaka. Najnoviji izveštaj Agencije "Evropski indikator livadskih leptira", koji je obuhvatio 19 zemalja, od toga 17 iz EU, pokazao je da je populacija leptira između 1990. i 2011. godine smanjena gotovo 50%.

 

Stručnjaci ocenjuju da bi smanjenje broja leptira na evropskim pašnjacima moglo da ima "dramatičan uticaj" na raznolikost živog sveta jer su leptiri važni za očuvanje zdravlja livadskih ekosistema.

 

22.05.2014 Svetski dan BIODIVERZITETA

Zaštita retkih i ugroženih vrsta, kao i njihovih staništa osnova je za zaustavljanje stope opadanja biološke raznovrsnosti u svetu. Rečeno je da se zaštita i očuvanje biodiverziteta u Srbiji, pored primene nacionalnog zakonodavstva, obezbeđuje i primenom nekoliko potpisanih međunarodnih konvencija. Naglašeno je i da su Strategijom biološke raznovrsnosti Srbije za period od 2011. do 2018. godine utvrđeni usvojeni međunarodni principi i nacionalni ciljevi za očuvanje biološke raznovrsnosti.

dan biodiverziteta 01sStručnjaci su danas upozorili da nisu dovoljne samo njihove akcije, već je neophodno i povećanje svesti o neophodnosti očuvanja biodiverziteta i promena ponašanja, naglašavajući da svako može doprineti tome da se zaustavi sadašnja stopa izumiranja biljaka, životinja i njihovih staništa u svetu, koja je 10.000 puta veća nego što je prirodno. Biodiverzitet Srbije, prema iznetim podacima, čini čak oko 60.000 vrsta, iako teritorija Srbije obuhvata svega 1,9 odsto teritorije Evrope. U Srbiji ima 110 vrsta riba, a to je 51 odsto evropskih vrsta, 44 vrste vodozemaca i gmizavaca ili 49 odsto vrsta prisutnih u Evropi, a ima i 96 vrsta sisara ili 67 odsto evropskog broja. Na teritoriji Srbije registrovano je i 345 vrsta ptica ili 74 odsto te faune u Evropi, a kako je naglašeno od 300 ptica koje se gnezde na Balkanu 84 odsto ili 253 vrste se gnezde u Srbiji.

 

dan biodiverziteta 02sPrema podacima stručnjaka, stopa izumiranja biljaka, životinja i nestajanje njihovih staništa u svetu je 10.000 puta veća nego što je prirodno!

 

Međunarodni dan biodiverziteta ili biološke raznovrsnosti ustanovile su Ujedinjene nacije (UN) kako bi se najširoj javnosti ukazalo na značaj i neophodnost zaustavljanja opadanja broja biljnih i životinjskih vrsta, kao i različitih ekosistema na Zemlji. Na Samitu o zaštiti životne sredine i održivom razvoju u Rio de Žaneiru 1992. usvojena je Konvencija o biološkoj raznovrsnosti kojom je potvrđen opšti konsenzus da je biodiverzitet temelj zdrave životne sredine i održivog razvoja. Tema Međunarodnog dana biodiverziteta 2014. godine glasi ”Biodiverzitet ostrva “ i izabrana je u godini koja se poklapa sa Međunarodnom godinom “Malih ostrvskih država u razvoju”.

 

Specijalni rezervat prirode “Carska bara” je riznica biološke raznovrsnosti i u istraživanju ovog područja godinama su učestvovali naučnici i stručnjaci iz širokog spektra naučnih tema. Interesantan je istorijat istraživanja Rezervata sa svih aspekata (hidrologija, geomorfologija, pedologija, geografija, flora i vegetacija, fauna, kultura, tradicija, itd), ali mi ćemo izdvojiti samo detalje iz istorije ornitoloških istraživanja ovog “Carstva ptica”:

 

dan biodiverziteta 03s“......Verovatno najstariji objavljeni ornitološki podatak sa područja donjeg Begeja potiče od Nagy-a (1916) i odnosi se na gnežđenje čaplji na Belom jezeru kod Lukinog Sela. U okviru Mađarske ornitološke centrale, koja je do početka Drugog svetskog rata na području Vojvodine u gotovo svim većim naseljima imala svoje saradnike, veoma agilni sakupljač faunističkih podataka sa područja Zrenjanina u periodu između 1913. 1918. i iz okoline Belog Blata (1908., 1909.) bio je E. Lovizer (E. Lowieser). U posleratnom periodu, prve ornitološke ekskurzije na Carsku baru i okolinu počinju krajem1950-ih godina, no istraživači koji su u tom periodu ovde boravili, bili su samo na proputovanju i na terenu su ostali mali broj dana (Csornai et al, 1959) ili iznose podatke dobijene od saradnika sa terena (Marčetić, 1955). Posebno intenzivna istraživanja počinju tokom1960-ih.

 

Iako se Ištvan Ham (od sredine1960-ih do danas) i Srđa Dimitrijević (od 1960-ih do kraja1980-ih) ističu kao najplodonosniji istraživači ptica na području Carske bare i okoline, ne smeju biti zaboravljeni ni brojni drugi autori koji su istraživali ili još istražuju ovaj prostor, ili su dali značajan doprinos savremenim istraživanjima (azbučnim redom): Daliborka Barjaktarov (Stanković), Branislav Ilin, Predrag Kostin, Šandor Lukač, Žolt Lukač, Ištvan Pele, Zoltan Pele, Slobodan Puzović, Dimitrije Radišić, Milan Ružić, Nikola Stojnić, Josip Šoti, Marko Šćiban i Steva Čorokalo.

 

Jedan od temeljnih fenomena današnjeg rezervata svakako je mešovita kolonija čaplji na širem prostoru Carske bare, koju je detaljno, od kraja1960-ih do1989. istraživao Ištvan Ham (Ham, 1975, 1975a, 1975b, 1977,1989), kao i Jelena Popović (Popović, 1960), dok je u kasnijem periodu samo sporadično vršen popis 1995. (Lukač& Ternovac, 1997) i 1998. (Puzovićet al, 1999). Puzović (1998) analizira promene u sastavu i brojnosti kolonije čaplji od 1950. do1998. U svetlu zaštite Carske bare i upisa na Ramsarsku listu. Veoma atraktivne vrste za istraživače bile su i druge vrste iz grupe ptica vodenih staništa (Šoti & Dimitrijević, 1974; Dimitrijević, 1977) .....”

(Pokrajinski zavod za zaštitu prirode, 2010, Studija zaštite SRP “Carska bara”)

 

14.05.2014 Svetski dan PTICA SELICA

selice na planeti s"Destinacije migratornih koridora: Ptice selice i turizam" WORLD MIGRATORY BIRD DAY (WMBD) ("Destination Flyways: Migratory Birds and Tourism") AEWA (Sporazum o zaštiti afričko-euroazijskih migratornih ptica močvarica), 2006. godine je pokrenuo globalnu akciju "Svetski dan ptica selica" sa svrhom upoznavanja javnosti o važnosti zaštite ptica selica.

Taj dan se obeležava u čitavom svetu drugog vikenda u maju, kada se organizuju edukativni programi, posmatranje ptica, festivali, likovna takmičenja i druge aktivnosti na koje se poziva javnost da učestvuje. Sporazum o zaštiti afričko-evroazijskih migratornih ptica močvarica (AEWA) (Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds) najveći je sporazum u sklopu Konvencije o zaštiti migratornih vrsta divljih životinja (CMS). Obuhvata 118 država od kojih su 63 potpisnice Sporazuma. Cilj Sporazuma je očuvati migratorne ptice močvarice i njihova staništa na čitavom području migratornih puteva. AEWA obuhvata 255 vrsta ptica selica koje su zavisne od močvara u barem jednom delu svog godišnjeg ciklusa, a uključuje plijenore, gnjurce, pelikane, vrance, čaplje, rode, kokošice, ibise, žličarke, plamence, patke, guske, labudove, ždralove, ćurline, galebove, čigre, njorke, fetone, brzane, pa čak i južnoafričke pingvine.

caplja trska sSa temom "Destination Flyways: Migratory Birds and Tourism" ("Destinacije migratornih koridora: Ptice selice i turizam"), Svetski dan migratornih ptica 2014, WMBD će istaći vezu između očuvanja migratornih ptica, razvoja lokalne zajednice i turističkog posmatranja divljih životinja širom sveta. Pravilno upravljanje popularizacijom turističkih aktivnosti vezanih za ptice, kao što su posmatranje (birdwatching), ili fotografisanje ptica, mogu da posluže kao osnova za uzajamno korisne odnose između ljudi i ptica selica. Kampanja 2014 za WMBD u saradnji sa Svetskom turističkom organizacijom ( UNWTO) usmerena je na promovisanju projekta "Destination Flyways".

U Specijalnom rezervatu prirode “Carska bara” 10. i 11. maj su prošli u znaku foto-lova na prirodu - izvornog pejzaža i ptica močvarica. Posetioci, rekreativci, ribolovci, uživali su ovog vikenda sa nama u mirisima šume i cvrkutu ptica. Da se podsetimo: Prostor Specijalnog rezervata prirode«Carska bara» je deo značajnog područja za ptice Evrope(RS 013) koje je proglašeno1989. Godine (GRIMMETT & JONES, 1989). Ovo područje obuhvata 9300 ha, zavedeno je u registru IBA područja pod nazivom «Carska bara» (PUZOVIĆI SAR., 2009). Obuhvata inundacionu ravan međurečja Tise i Begeja u srednjem Banatu, jugozapadno od Zrenjanina.

Staništa su predstavljena barama, ribnjacima, slatinama, vlažnim livadama i šumama vrbe i topole. Za celo područje najkarakteritičnije su vodene ptice, pre svega čaplje, ali i razne vrste plovuša na gnežđenju, seobi i zimovanju, velika jata liski, gnjurci i vranci. U periodu zimovanja i seobe posebno je veliki značaj okna Carske bare kao glavnog mesta odmora i ishrane, kada se redovno na njoj sreće više hiljada ptica. Kao obavezni pratioci tada se viđaju i belorepani. Za vreme prolećne i jesenje seobe ovde redovno borave orlovi ribari (Pandion haliaetus), a tokom zime crni orlovi (Aquila clanga).

U tršćacima koji zauzimaju velike površine uz obale Starog Begeja, Carske bare i drugih bara, u Farkaždinskom ritu i Botoškom ritu, pored ostalih vrsta, žive i barska kokica (Gallinula chloropus), barski petlić (Porzana porzana), barski petlovan (Rallus aquaticus), brkata senica (Panurus biarmicus), četiri vrste trstenjaka (Acrocephalus) i sve tri vrste cvrčića (Locustella), a mestimično se gnezdi modrovoljka (Luscinia svecica). U organizaciji Svetske turističke organizacije (UNWTO), projekat "Destinacije migratornih koridora" će promovisati održiv turizam na osam važnih migratornih puteva ptica na lokacijama u Africi, Aziji i Evropi.